Γράφει ο Κωνσταντίνος Γεωργίου
Αν ο εν πράγμασι κόσμος του επιστητού στην σχηματική του αναπαράσταση συγκροτείται ολοπαγώς από πληκτικές ευθείες γραμμές, τετράγωνα της ασύμμετρης λογικής και ορθογώνια της ανέραστης ζωής, το επάλληλο ποιητικό σύμπαν του Νίκου Παπάνα διαγράφει νοερά έναν μαγικό κύκλο, που εντός του πεδίου περιφοράς του τα σώματα αναμορφώνονται, τα σχήματα μεταμορφώνονται, οι ευθείες τους καμπυλώνονται, οι γωνίες τους λειαίνονται, στρογγυλεύουν από την πένα του δημιουργού σε τέτοιο βαθμό, ώστε η διαμετρική τους απόσταση να συγχωνεύεται σε μία καθολική υπόσταση, στο σχήμα και στο σώμα των ερατεινών αναλογιών της γραφής του Νίκου Παπάνα, με ακτίνα δράσης την μελωδική συναλληλία των ερασμίων φωνηέντων και των ηδονικών συμφώνων: Γαλάζιο νεύμα/μελωδικό βαπόρι/ κρυφή πατρίδα. (ΧΑΪΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ).
Οι Στρογγυλές γωνίες του (Εκδόσεις Ιωλκός, 2025) μάς υπόσχονται ένα γοητευτικό ταξίδι στην αιθέρια χώρα του λυρισμού και της ομορφιάς. Ακουαρέλες, χρώματα, πινέλα ζωγραφικής βουτηγμένα στην εξιδανίκευση της φαντασιακής ορμής του υποσυνειδήτου και της καθαρής ποίησης αποτυπώνουν με ζωηρότητα και λάμψη την σαγήνη μιας βαθιάς ερωτικής εξομολόγησης με φόντο τα θολά διαχέοντα περιγράμματα του συμβολισμού και τα φεγγαρόλουστα υδάτινα καθρεφτίσματα του ρομαντισμού. Η αίσθηση μιας μόνιμα σταθερής γυναικείας μορφής, που υποφώσκει ως όνειρο, ως οπτασία, ως ίνδαλμα, στις υδατογραφίες της μουσικής των λέξεων του Παπάνα μάς ακολουθεί από ποίημα σε ποίημα. Ο δημιουργός δίνει την εντύπωση μιας θεοφάνειας που μυστικά τον τρέφει, τον ορίζει και τον προσδιορίζει δια της αποκαλύψεως (ΑΚΟΥΑΡΕΛΑ).
Το βλέμμα σου απατηλή βροχή
στην κλίμακα της πάχνης.
Πιο ανάλαφρη η φωνή σου
κι απ’ τα γενέθλια των λέξεων.
Το σχήμα σου φεγγάρι απατηλό,
που όλο γλιστρά και χάνετ’ έξω
απ’ το τελάρο.
Η ποίηση του Νίκου Παπάνα είναι ποίηση οριακή, κινείται πάντα σε ένα μεταίχμιο, ανάμεσα στην περιοχή της ύπαρξης, αφενός, του όντος, της εμπράγματης παρουσίας, της αντικειμενικής πρόσληψης, του ρασιοναλισμού και του θετικισμού, και αφετέρου στην περιοχή του ανύπαρκτου ιδεατού, της τοτεμικής απουσίας, της υποκειμενικής πρόσληψης, του προσωπικού βιώματος και της φαινομενολογίας. Αποκτά νόημα, ουσία και περιεχόμενο μόνο στην οριακή της ακολουθία, δημιουργώντας μια μοναδική ισορροπία ανάμεσα σε δύο κόσμους. Όταν η ποιητική συνείδηση εισέρχεται στην μυστική της χώρα και ώρα μετουσιώνεται σε φωτεινά ανθισμένα κύματα γαλάζιων ονείρων, σε χαρά και σε γιορτάσι εαρινό κι ερωτικό. Όταν όμως διαβλέπει τον κίνδυνο της παρέλευσης ή και της παρέκκλισης, μεταπίπτει σε σαρκασμό, καθίσταται καυστική και εγκαυστική ύλη στο σώμα των στίχων, ανοίγοντας τα παράθυρα των πληγών της και της νοσταλγίας του χαμένου παραδείσου.
Για τον δημιουργό η μορφή και η ουσία του ποιήματος είναι αξεχώριστα, αξεδιάλυτα, αναπόσπαστα. Η μορφή εμπεριέχει την ουσία, η ουσία δε, το περιεχόμενο του ποιήματος, είναι η ίδια η μορφή του, είναι η ακουστική ποιότητα των λέξεων που δίνουν εσωτερικό ρυθμό στα σημαινόμενα, έναν ελαφρύ ανεπαίσθητο κυματισμό στις λέξεις που λικνίζονται σαν φωσάκια στην υδάτινη επιφάνεια του ποιητικού σώματος, χαρίζοντας την ανάλογη κίνηση σε όλο το ποιητικό ανάπτυγμα και την αντίστοιχη συγκίνηση στον αναγνώστη. Δεν είναι με ιδέες που φτιάχνει κανείς στίχους, είναι με λέξεις, για να θυμηθούμε τον Stephane Mallarmé. Στόχος της ποίησης είναι η απόλυτη εναρμόνιση των λέξεων, των χρωμάτων και της μουσικής. Αυτή η αντίληψη του αισθητισμού, της σύλληψης και της πραγμάτωσης της απόλυτης ομορφιάς, της ένθεης λατρείας της, αποτελεί δομικό υλικό στην ποίηση του Νίκου Παπάνα.
Ο αναγνώστης παρακολουθεί με θαυμασμό την δεξιοτεχνία της ποιητικής γραφίδας όχι μόνο να φιλοτεχνεί κατά τάξιν και κόσμον τις λέξεις, σμιλεύοντας τους στίχους, με την αντίστοιχη συναισθηματική λεπτότητα και την κομψότητα της αισθητικής του μινιμαλισμού και της αφαίρεσης, δίνοντας στο ποίημα τις διακριτικές του αρμονικές γραμμές — κατεξοχήν καμπύλες — αλλά και να καλλιγραφεί τον διάκοσμο της αναγνωστικής συνθήκης του δέκτη, υποβάλλοντας τα πιο ευγενή συναισθήματα, εκείνα της καθαρότητας και της διαφάνειας της διάχυσης του φωτός, της τρυφερότητας και της αβρότητας των λεπτουργημένων ψυχικών δονήσεων, διαμορφώνοντας το κατάλληλο κλίμα της αναγνωστικής ανταπόκρισης:
QUAND VOUS SEREZ BIEN VIEILLE
Πάλι γαλλικός ο τίτλος;
Γιατί ─ μήπως, όταν γράφουν τα σύννεφα
εύθραυστη ποίηση στον ουρανό του Αιγαίου,
έχουμε ανάγκη τη μετάφραση;
Όταν, λοιπόν, ακόμα και η Πεντάμορφη
γερνά, τότε θυμάται, νοσταλγεί
την έκπαγλή της νιότη, που τη δόξασαν
οι ποιητές μ’ ολόχρυση γραφίδα.
Όμως, εσύ στα γηρατειά σου τι θα κάνεις
δε θα το μάθω. Περιβόλι απόκρυφο
από νωρίς διάλεξαν τ’ άνθη της μορφής σου.
Κι από τη λάμψη της φωνής σου, απ’ τη θρησκεία
του βλέμματος σου, απ’ των μαλλιών σου το βασίλειο
κατώτεροι μένουν οι άδοξοί μου στίχοι.
Σε όλο το εύρος της η ποιητική συλλογή αναδίδει το άρωμα ενός σπάνιου, μοναδικού σε ομορφιά άλικου άνθους, που αποκαλύπτεται στα μάτια μας με αιδημοσύνη. Ο μίσχος του χυμώνεται από την παράδοση του γερμανικού και αγγλικού ρομαντισμού, του γαλλικού συμβολισμού και των μεγάλων Ελλήνων λυρικών ποιητών του παρελθόντος, όπως του Σολωμού, του Σικελιανού και του Καρυωτάκη. Κι όσο πιο βαθιά πηγαίνει η ρίζα τόσο πιο ψηλά διαβαίνει το άνθος, όπως και η άλκιμη ποίηση του Νίκου Παπάνα.