Dato Magradze, Η γόνιμη γη, μτφρ. Νίνο Λουκασβίλι
εκδόσεις Εντύποις, 2026, σελ. 28
ISBN: 978-960-659-143-3
Γράφει ο Δημήτρης Κ. Μπαλτάς
Μία στιγμή ζωής απ’ το ταξίδι σωτηρίας της πλάνητος ποίησης
Ενδιαφέρουσα για το ελληνόφωνο αναγνωστικό κοινό η έκδοση της Γόνιμης γης του σημαντικού Γεωργιανού συγγραφέα Dato Magradze σε μετάφραση της Νίνο Λουκασβίλι από τις εκδόσεις Εντύποις. Πρόκειται για μια ιδιότυπη ποιητική σύνθεση, μια συμφωνία σε έξι μέρη για σολίστα και ορχήστρα, όπως υποδηλώνεται στη σελίδα του τίτλου, ενώ αφιερώνεται στη μνήμη του σπουδαίου Γεωργιανού συγγραφέα, Όταρ Τσχέιτζε, ανάμεσα στο πλούσιο έργο του οποίου συγκαταλέγεται και η μετάφραση της «Άγονης γης» του Τ.Σ. Έλιοτ. Η σύνθεση του Magradze βρίθει διακειμενικών αναφορών, με την «Άγονη γη» ή αλλιώς «Έρημη χώρα» να αποτελεί – ήδη από τον τίτλο – το υπόβαθρο χάρη στο οποίο και εξαιτίας του οποίου γράφεται η «Γόνιμη γη», όχι τόσο σαν απάντηση στο πασίγνωστο έργο του Έλιοτ, αλλά περισσότερο ως το έτερο μέλος του διαλόγου. Συνιστά, ενδεχομένως, την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος δημιουργώντας μια αντίστιξη που μπορεί να διαβαστεί με πολλούς τρόπους. Για τον ποιητή της «Γόνιμης γης» το άγονο χώμα θα καρπίσει, όταν πέσει σε αυτό μια σταγόνα – μια στιγμή ζωής και έρωτα, ενώ η πένα-ποίηση λειτουργεί ως μέσο για την κατάκτηση του κόσμου, την κατάκτηση αυτής της στιγμής. Όταν το ποίημα στον εαυτό του αρκείται/ τότε το λάβαρο της ποίησης ανεμίζει, διαβάζουμε στους πρώτους στίχους του ποιήματος. Ο ποιητής νιώθει να τελεί υπό παρακολούθηση, υπό συνεχή επιτήρηση απ’ τους φορείς της εξουσίας και ο στόχος του, μέσω της ποίησης πάντα, δεν είναι άλλος από τη διάρρηξη της σιωπής. Εδώ έχουμε και μια συνομιλία με το «άλμπατρος» του Μπωντλαίρ και «το μεθυσμένο καράβι» του Ρεμπώ. Αυτές οι αναφορές που ενσωματώνονται στην ποιητική γλώσσα λειτουργούν συνεκτικά, καθώς αυτό που επιδιώκει ο ποιητής είναι να συνδέσει το εθνικό με το οικουμενικό, το προσωπικό με το δημόσιο πάντοτε μέσα απ’ το βλέμμα της ποίησης. Γι’ αυτό προκρίνει και την αυτοθυσία του ποιητή-ανθρώπου, επιμένοντας να τον ξεχωρίζει απ’ τον πολίτη μιας χώρας ή τον πολίτη του κόσμου. Το διακύβευμα είναι η διατήρηση της ανθρώπινης υπόστασης του κάθε πολίτη, ώστε αν μια σταγόνα πέσει/ σε τούτη τη γη,/ -Η ζωή θριαμβεύει! Το ποιητικό υποκείμενο ακολουθεί τη μοίρα του και ενδύεται τον ρόλο του Ρομπέν των Δασών, αυτού του αρχετυπικού λαϊκού ήρωα που συμβολίζει τον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη, για αποσόβηση κάθε τυραννικού καθεστώτος, για την εξέγερση των λαϊκών στρωμάτων με αίτημα την ανακατανομή του πλούτου. Το εν εξελίξει ποίημα αποτυπώνει τα χνάρια αυτού του αγώνα και οι λέξεις μετατρέπονται σε στίχους και οι στίχοι γίνονται πυξίδα χαρτογραφώντας την πορεία που ακολουθεί το βέλος που τοξεύτηκε από το παιδικό χέρι του ποιητή. Με τους στίχους ένα φάντασμα πλανιέται πάνω απ’ την Ευρώπη,/ το φάντασμα της ποίησης,-/ για να σώσει τον άνθρωπο/ μέσα στον πολίτη και τα λόγια που στάθηκαν στο λαιμό της εποχής μας/ και δεν μπορεί με τίποτα αυτή να τα εκστομίσει δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια ποίηση υπερτοπική και πανανθρώπινη, για μια πραγματικότητα που θα ξαναγράψει την ιστορία και θα ξαναδεί τόσο τον Βαραββά όσο και τον Χριστό υπό το πρίσμα της αμόλυντης αλήθειας ως δύο συναδελφωμένα πρόσωπα με κοινό στόχο τη σωτηρία του κόσμου, που αποτελεί και αποστολή της ποίησης. Ο κόσμος στριμώχτηκε στον χρόνο/ και ο χρόνος ταξιδεύει εντός του ποιητή. […] Ο χρόνος ταξιδεύει μέσα στη φωνή του ποιητή, σαν τον Κολόμβο, / για ν’ ανακαλύψει τον άνθρωπο/ μέσα στον πολίτη. Πολλοί οι αξιομνημόνευτοι στίχοι σε αυτήν την στοχαστική, πυκνή και απολογιστική ποιητική ιστορία που συγκεράζει το υψηλό και σοβαρό με το χαμηλό και ταπεινό.
Ο Δημήτρης Κ. Μπαλτάς είναι ποιητής, φιλόλογος και επιμελητής κειμένων. Γεννήθηκε το 1999 στην Αθήνα, όπου ζει και εργάζεται μέχρι σήμερα. Πραγματοποίησε προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει δημοσιεύσει ποιήματα, μικρά πεζά, δοκίμια και κριτικά κείμενα σε έντυπα και ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά και σε συλλογικά έργα. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τα ιταλικά και τα γερμανικά. Έχει επιμεληθεί την ποιητική ανθολογία Η ποίηση ως πράξη αντίστασης (εκδόσεις Ειρήνη, 2026). Έχει εκδώσει επτά ποιητικές συλλογές με πιο πρόσφατη την ποιητική συλλογή Στο μετερίζι του χρόνου (Οι Εκδόσεις των Φίλων, 2026).