Ερπύστριες

© Renato D’ Agostin

Μια τόσο δα μικρή
συλλογή

Πανδέκτης
Φρειδερίκος Νίτσε

Όταν κατάλαβε πως δεν υπάρχει δρόμος ανοιχτός από τον άνθρωπο ως το ιδανικό του, έπεσε να πεθάνει. Έτσι σώζεται σήμερα στα αρνητικά ενός αιώνα, με σβησμένο βλέμμα. Είναι ο ίδιος άνθρωπος που έβαλε τα θεμέλια μιας νέας θρησκείας που πιστεύει στον άνθρωπο, στην πιο ταπεινή από όλες τις μορφές της αθανασίας, αυτή που κερδίζεται σαν αντίδωρο μες στο αγώνισμα της ανθρωπιάς. Άραγε η παράλυση του να ήταν προϊόν μια επιφοίτησης του μέλλοντος καιρού; Μήπως αντίκρισε εμπρός του αυτό που φαντάστηκε πως θα μπορούσαμε να γίνουμε. 

Ο Ρέιμοντ Κάρβερ και ο Φρειδερίκος Νίτσε δεν θα συναντηθούν ποτέ. Οι πιθανότητες όλες στέρεψαν. Ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους, από καιρό πια χαμένους. Όμως ο πρώτος γράφει μερικά λόγια σε κάποιο ποίημά του που απόψε, θες από αδυναμία να περιγράψει κανείς το πρωινό ή το κόκκινο χρώμα, το κύμα ή τη μεγάλη χαρά. Τρεις μονάχα λέξεις φυλάνε το μεγάλο, το ανομολόγητο μυστικό.

[…εκείνη τη νύχτα,
τις πρώτες πρωινές ώρες,
τράβηξε μια κουρτίνα.
Είδε σύννεφα μαζεμένα
πάνω στο φεγγάρι.
Έσκυψε πιο κοντά ακόμα στο γυαλί.
Κρύος αέρας πέρασε
μέσα κι έβαλε το χέρι
πάνω στην καρδιά του.
Σε αγάπησα, σκέφτηκε.
Σε αγάπησα πολύ…]

Για μια ζωή σε πλήρη συνείδηση, για ένα φλεγόμενο πέρασμα έζησε, έγραψε και πέθανε ο Φρειδερίκος Νίτσε. Πλάι του ένας νεκρός θεός, μα εσείς, “Αφήστε τον να ονειρεύεται!”

Κάποτε
στην Πατησίων

Πλάκα μας κάνουνε; Πού είναι το Πολυτεχνείο; 

Ένα παραβάν με την πρόσοψη του ιδρύματος ανέμιζε ειρηνικά και ωραία. Τα είχε όλα σε ακρίβεια θαυμαστή. Τον εξώστη και τα πράσινα τα παρτέρια. Μέχρι και την τσαλακωμένη του πόρτα είχε και τους πλανόδιους ζωγράφους, μια φορά και έναν καιρό στην Πατησίων που γέρασε και πέθανε σιωπηλά. 

Έτσι πεθαίνουν οι μεγάλες λεωφόροι, είπε ο πατέρας φτύνοντας χάμω ένα σβόλο χώμα,  δίχως καμία ανακοίνωση σβήνουν τα φώτα και πέφτει μια λήθη τριγύρω, ένα είδος επίμονης και τρομακτικής υγρασίας. Εδώ φίλε μου παίζονται όλα, εδώ το νεύμα που δεν απαντήθηκε ποτέ και η ταπεινή αθανασία.

Δεν τελειώνετε με αυτό το αστείο; Το ίδρυμα! Φέρτε το ίδρυμα!, φώναζαν οι φοιτητές με απλωμένη τη σημαία. Κάποιοι δεν κράτησαν την ψυχραιμία τους, άρχισαν να πετούν χαλίκια στις δυνάμεις της ασφαλείας. 

Πάντοτε η άλλη η πλευρά, αυτή που μοιάζει απαράλλαχτα ίδια, πήρε ευθύς μέτρα. Θαρρείς και οι φύλακες πεθαίνουν μες στα κράνη τους δίχως να βγαίνουν ποτέ εκτός υπηρεσίας. Παραμένουν στην πρώτη γραμμή, περιμένουν από τους ασυρμάτους την εντολή, εφορμούν να διαλύσουν το πλήθος. Πάντοτε η άλλη πλευρά, ένας κόσμος μοιρασμένος είναι ένας κόσμος που μπορεί να τα καταφέρει.

Κάποιος  από εκείνους τους “νοικοκύρηδες” που μπήκαν στα λεξικά και σημαίνουν σήμερα κάτι καθώς πρέπει αρπαχτικά που περιμένουν στη γωνιά, πρότεινα “να βάλουμε εμπρός μια επιτροπή, να πάμε να ρωτήσουμε την κυβέρνηση. Κύριοι, το ίδρυμα εκλάπη, τόση ιστορία ένδοξη εκλάπη”. Εμπρός να ψηφίσουμε!” Οι περισσότεροι αντιτάχθηκαν στην πρόταση, όρμησαν να καταλύσουν την αρχή που ετοιμαζόταν να πάρει την εξουσία, χύθηκε αίμα, λερωθήκαν τα στεφάνια, σχιστήκανε οι κορδέλες, η ίδια ιστορία. 

Όταν έγινε κατανοητό πως η πρόταση δεν θα περνούσε, οι “άλλοι” ανασυντάχθηκαν, βάλανε εμπρός τους έχοντες και μια και δυο εξαγόρασαν τη νίκη. Έπειτα λειτούργησαν εκδικητικά και εκεί, στον προαύλιο χώρο που κάποτε περιέβαλε το ίδρυμα, εκτέλεσαν σε στυλ παρισινής κομμούνας τους εχθρούς του πολιτεύματος. 

Στο τέλος αυτής της ιστορίας όμως το βασικόν είχε απολεσθεί, το βασικό που είναι το ίδρυμα, αυτό που λείπει και ας στέκει ακλόνητο στη γωνιά της Πατησίων. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει πια τίποτε εκεί, τη μεταπολίτευση και τα λάβαρα των ένδοξων κομματικών νεολαίων την κατάπιαν οι κρίσεις που ταλάντωσαν προς την πλευρά του κινδύνου τις ζωές μας. 

Και ούτε ακούστηκε ξανά μια λέξη για το Πολυτεχνείο. Κάποιοι το είδανε χωμένο μες στα βιβλία τα σχολικά και άλλοι στα παιδικά μυθιστορήματα, αδέξια ζωγραφισμένο. Ένα κομμάτι του μπήκε για πάντα στο αρχειοστάσιο. Είπαν και τι δεν είπαν για τη συγκλονιστική εξαφάνιση μα το προσωρινόν, κεντρικόν θέμα γρήγορα μετεβλήθη σε μονιμότερον του αιώνος και έτσι όλα επιβεβαιώθηκε πως περνούν. Άλλοι έθεσαν ζήτημα τρομοκρατικής ενέργειας, μα γρήγορα η ιδέα εγκαταλείφθηκε μεμιάς, διότι η εξαφάνισης εξυπηρετούσε πρωτίστως τους κυβερνητικούς κύκλους. 

Σε λίγο καιρό, με το πρόσχημα της ζωής που προχωρεί σαρωτικά εμπρός, ένας επιχειρηματίας ζήτησε να αγοράσει το χώρο. Έγιναν διαδηλώσεις, απεργίες, δολοφονίες, ειπώθηκαν λόγια σκληρά από του βήματος, προσβολές εκατέρωθεν, γίνηκε χαμός που μόνον ο Ροίδης θα μπορούσε να αναπαραστήσει με λόγια κατάλληλα. Μα ο επιχειρηματίας επέμεινε και τελικά επικράτησε όταν υπέγραψε την λευκή επιταγή ενώπιον των μέσων της ενημερώσεως. Αργότερα, όταν αναλύθηκε η εκδήλωση και υπολογίσθηκε το outfit του επιχειρηματία, εκάμφθησαν και οι στερνές αντιδράσεις. Εκεί που ήταν άλλοτε το ίδρυμα θα σηκωθεί ένα διώροφο που προσμένοντας την κατάλληλη διάταξη θα ανέλθει ως και τέσσερις ορόφους. Στο ρετιρέ θα φιλοξενεί τον επιχειρηματία που θα στέκει πάνω από όλους και από όλα στην Ελλάδα που φυλλομετράει, σε αιώνιο φθινόπωρο. 

Η γιορτή πια ξεχάστηκε, την πόρτα την δώσανε στους πλανόδιους. Την ίδια μέρα την πήγανε με κορναρίσματα ως τη στράτζα. Έλιωσε στο χυτήριο αφήνοντας ανθρώπινες κραυγές, σαν να πετούσες στη φωτιά χίλιους μανδραγόρες. 

Μα υπάρχουν και κάποιοι που δεν έχασαν από το βλέμμα τους το ίδρυμα. Αυτοί δεν εννόησαν ποτέ την απώλεια του συγκροτήματος, για αυτούς έστεκε σαν πάντα στη γωνιά του δρόμου. Μπορείς αν θέλεις να τους αναγνωρίσεις γιατί φορούν ρούχα τριμμένα και έχουν ολόλευκα μαλλιά. Κανείς άλλος από τη γενιά τους δεν φορεί δεύτερα ρούχα, έχουν πιάσει όλοι τους την καλή. Μες στον κόρφο τους καθένας κρατά ένα κομμάτι από τη ματωμένη σημαία. Όταν χάνουν το κουράγιο τους το αναζητούν στην μέσα τσέπη, εκεί που κρατούν ακόμη αποκόμματα και σκισμένα πρωτοσέλιδα. Αυτοί δεν πιστεύουν πως εχάθη το Πολυτεχνείο, μιλούν συνωμοτικά, έρχονται και φεύγουν σαν τις πιο μεγάλες σημασίες της ζωής μας. Στα παιδιά που τους προσπερνούν, λένε την γεμάτη με τρόμο φράση, “πρόσεξε, γιατί πάντα έρχονται”. Και ύστερα σαν φαντάσματα περνούν στα φιλμ ενός καιρού δίχως ποτέ να λιγοστεύουν.

Επίμετρο
Τεχεράνη, Φειδίου
ένα όνειρο δρόμος

[…στα ηχεία solmeister: Λολίτα…]

Διάβασα πρόσφατα για την Λολίτα της Αζάρ Ναφίσι. Η καθηγήτρια στο βιωματικό της μυθιστόρημα αφηγείται πώς μαζί με τις φοιτήτριες της διάβαζαν στην αυλή του σπιτιού της λογοτεχνικά έργα που είχαν κηρυχθεί παράνομα από το καθεστώς. Το μυθιστόρημα αναμένεται να μεταφερθεί στο θεατρικό σανίδι. Ανάμεσα στους τίτλους η αισθησιακή ιστορία του Ναμπόκοφ ή ένα άλλο πορτραίτο, πικρό σαν χρόνος, άτυχο σαν τον Ντόριαν.

Σκέφτομαι πως οι αλήθειες ενός βιβλίου ανασαίνουν καλύτερα μες στην ίδια τη ζωή, με τις απαγορεύσεις και τις αποσιωπήσεις. Και εμείς, άνθρωποι τυφλωμένοι εμπρός στο θαύμα μιας ιστορίας, φωτίζουμε με ζεστασιά ότι από τα μάτια μας έκρυβε η πιο σκληρή πραγματικότητα. Πολιτείες είμαστε αδειανές και οι ιστορίες των βιβλίων άνεμος μες στον ύπνο μας.

Έπειτα φέρνω στο νου μου τις υπόγειες αναγνώσεις του Μονόκλ στην οδό Φειδίου που τέτοια ώρα ερημώνει. Και ξέρω πως άθελά τους, όσοι μαζεύονται στο υπόγειο του βιβλιοπωλείου, δίχως φυσικά το φόβο κάποιου καθεστώτος, κρατούν όρθια τη ζωή και τη φαντασία. Αν εκ θεμελίων, καθώς λένε τρίζει κάθε μας σιγουριά, οι παρέες των υπόγειων αναγνώσεων, σαν τους φοιτητές της Ναφίσι, για λίγο τη ζωή τους εγκαταλείπουν. Είμαι βέβαιος πως εκείνες τις ώρες το στερέωμα πλαταίνει και μια πολιτεία σαν την ευγενική και αθάνατη του Ρίτσου γεννιέται. Από την Τεχεράνη ως την οδό Φειδίου, ένα όνειρο δρόμος. 

Η ζωή προηγείται λοιπόν της τέχνης ή πάλι ετούτα τα δυο είναι φορές που συναντιούνται εκεί που σμίγουν οι καλοί άνεμοι, εκεί ακριβώς που το αίσθημα κρατά το πηδάλιο.

Α.Θ