ISBN: 9789925622160
Χρονολογία έκδοσης: 2025
Αριθμός σελίδων: 60
Διαστάσεις: 23×18
Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας άνθρωπος κι ένας σκύλος. Κι ανάμεσά τους υπήρχε κάτι που δεν είχε όνομα, γιατί τα σπουδαιότερα πράγματα αυτού του κόσμου σπανίως χρειάζονται λέξεις. Ήταν μια αγάπη φτιαγμένη από μικρές καθημερινές τελετουργίες, από βλέμματα, περιπάτους, σιωπές και την ανεξήγητη βεβαιότητα πως, όσο ο ένας βρισκόταν κοντά στον άλλον, ο κόσμος γινόταν λιγότερο αφιλόξενος.
Και όπως συμβαίνει σε όλα τα αληθινά παραμύθια, υπήρχε κι εδώ ένας αόρατος αντίπαλος. Όχι κάποιος κακός βασιλιάς ή ένα φοβερό τέρας, αλλά ο χρόνος. Εκείνος που περνά αθόρυβα από τις ζωές μας, αλλάζει τα πρόσωπα, γερνά τα σώματα και κάποτε μας αναγκάζει να αποχαιρετήσουμε όσα πιστέψαμε πως θα βρίσκονται για πάντα δίπλα μας.
Στην καρδιά αυτού του εικονογραφημένου βιβλίου βρίσκεται η σχέση ενός ανθρώπου με τον σκύλο του. Μια σχέση που, μέσα από τη φαινομενική απλότητά της, μετατρέπεται σε στοχασμό πάνω στην αγάπη, την απώλεια και τη βαθύτερη ανάγκη του ανθρώπου να διασώσει κάτι από τη φθαρτότητα της ύπαρξης.
Το ζώο δεν λειτουργεί απλώς ως σύντροφος του ανθρώπου, αλλά ως μια ιδιαίτερη μορφή συναισθηματικής παρουσίας. Δεν ζητά εξηγήσεις, δεν απαιτεί υποσχέσεις, δεν γνωρίζει τις περίπλοκες συμβάσεις με τις οποίες οι άνθρωποι συχνά δυσκολεύουν την αγάπη. Υπάρχει δίπλα στον άνθρωπό του με την αφοπλιστική αμεσότητα ενός πλάσματος που δεν χρειάζεται να ερμηνεύσει τον κόσμο για να του προσφέρει την αφοσίωσή του, αποκαλύπτοντας πως υπάρχουν αληθινοί, συναισθηματικοί δεσμοί που δεν συγκροτούνται μέσα από τη γλώσσα, αλλά μέσα από την παρουσία. Πως ένα πλάσμα μπορεί να γίνει ολόκληρη πατρίδα για ένα άλλο, χωρίς να ανταλλάξουν ποτέ μια ανθρώπινη λέξη.
Η αφήγηση αναπτύσσεται μέσα από σύντομες, σχεδόν αποφθεγματικές διατυπώσεις, οι οποίες συνομιλούν με τις ασπρόμαυρες εικονογραφήσεις. Το λευκό της σελίδας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, μοιάζει άλλοτε με τον χώρο της σιωπής κι άλλοτε με εκείνο το απέραντο, ανεξερεύνητο τοπίο όπου φυλάσσονται οι αναμνήσεις. Οι εικόνες, με τη λιτότητα και την παραμυθική τους χάρη, προσφέρουν στην αφήγηση μια αίσθηση οικειότητας, σαν να ξεφυλλίζουμε ένα παλιό άλμπουμ με στιγμές που κάποιος θέλησε να προστατεύσει από τη λήθη.
Παράλληλα, το βιβλίο διατυπώνει μια σειρά από σκέψεις για την ανθρώπινη ζωή. Τη σημασία της καλοσύνης, τη συμφιλίωση με την ατέλεια, την αποδοχή της αβεβαιότητας, τη δυνατότητα να ανακαλύπτουμε την ομορφιά μέσα στα μικρά και καθημερινά. Πρόκειται για ιδέες γνώριμες, που ορισμένες φορές πλησιάζουν τον διδακτισμό. Ωστόσο, όταν διαβάζονται υπό το φως της σχέσης του ανθρώπου με τον σκύλο του, αποκτούν μια περισσότερο βιωματική διάσταση. Η ευτυχία παύει να είναι μια αφηρημένη επιδίωξη και γίνεται κάτι απτό, η παρουσία ενός αγαπημένου πλάσματος, η χαρά της συντροφικότητας, η ανεκτίμητη αξία μιας συνηθισμένης ημέρας.
Και τότε αναδύεται το μεγάλο υπαρξιακό ερώτημα που διατρέχει υπόγεια την αφήγηση. Τι απογίνεται η αγάπη όταν χάνεται εκείνος που την ενέπνευσε;
Η απάντηση του βιβλίου είναι βαθιά παρηγορητική, χωρίς να χρειάζεται να αρνηθεί την πραγματικότητα της απώλειας. Η αγάπη δεν ταυτίζεται αποκλειστικά με τη φυσική παρουσία. Μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει ως ανάμνηση, ως ευγνωμοσύνη, ως μια αόρατη μεταβολή στον εσωτερικό κόσμο εκείνου που μένει πίσω. Όποιος αγάπησε πραγματικά ένα ζώο γνωρίζει πως η απουσία του δεν περιορίζεται σε έναν άδειο χώρο του σπιτιού. Απλώνεται στις ώρες της ημέρας, στις συνήθειες, στις διαδρομές, στις μικρές ασυναίσθητες κινήσεις που εξακολουθούν να αναζητούν μια παρουσία.
Ένα ζώο μπορεί να ζήσει λιγότερο από τον άνθρωπο που το αγαπά, αλλά η αγάπη του δεν μετριέται με τη διάρκεια της ζωής του. Μετριέται με το αποτύπωμα που αφήνει. Με εκείνη την παράξενη, ανεξίτηλη μεταμόρφωση που συντελείται μέσα μας όταν μια άλλη ύπαρξη γίνεται αναπόσπαστο μέρος της δικής μας.
Αυτή είναι και η ουσιαστικότερη διάσταση της αιωνιότητας που αναδεικνύει το βιβλίο. Όχι η αιωνιότητα ως ατέρμονη παράταση της ζωής, αλλά ως υπέρβαση της λήθης. Ως δυνατότητα ενός δεσμού να εξακολουθεί να μας συγκροτεί ακόμη κι όταν οι υλικοί όροι της ύπαρξής του έχουν εκλείψει.
Άλλωστε, η αγάπη ενός ανθρώπου για τον σκύλο του εμπεριέχει εξαρχής μια σιωπηλή τραγικότητα, τη γνώση πως, κατά πάσα πιθανότητα, θα χρειαστεί κάποτε να τον αποχαιρετήσει. Κι όμως, αυτή η γνώση δεν τον εμποδίζει να αγαπήσει. Αντιθέτως, κάνει την αγάπη του ακόμη πιο συγκινητική γιατί κάθε δεσμός με ένα θνητό πλάσμα αποτελεί, κατά βάθος, μια πράξη εμπιστοσύνης απέναντι στον χρόνο. Αγαπάμε παρότι γνωρίζουμε. Αγαπάμε χωρίς εγγυήσεις. Αγαπάμε ακόμη κι όταν η απώλεια είναι εγγεγραμμένη από την αρχή στην ίδια τη δυνατότητα της συνάντησης.
Το βιβλίο, με τη γλυκύτητα ενός παραμυθιού, επιχειρεί να μετατρέψει αυτή τη γνώση από πηγή φόβου σε αφορμή ευγνωμοσύνης. Να μας θυμίσει πως η αξία μιας κοινής ζωής δεν ακυρώνεται από το τέλος της. Πως ό,τι υπήρξε όμορφο δεν γίνεται λιγότερο αληθινό επειδή υπήρξε πρόσκαιρο.
Και γι’ αυτό η ιστορία ενός ανθρώπου κι ενός σκύλου μπορεί να γίνει μια ιστορία για όλους μας γιατί, πίσω από την ιδιαίτερη μορφή αυτής της συντροφικότητας, αναγνωρίζουμε την πανανθρώπινη επιθυμία να διαρκέσει το αγαπημένο πέρα από τα όρια του δυνατού. Να διασωθεί μια φωνή, ένα βλέμμα, ένα άγγιγμα, να μη χαθεί ολοκληρωτικά τίποτα από όσα μας έκαναν να αισθανθούμε πως η ζωή άξιζε να βιωθεί.
Και κάπως έτσι, το παραμύθι επιστρέφει εκεί από όπου ξεκίνησε. Σε έναν άνθρωπο κι έναν σκύλο. Σε δύο υπάρξεις που συναντήθηκαν για λίγο μέσα στην απεραντοσύνη του χρόνου και, χωρίς να το γνωρίζουν, χάρισαν η μία στην άλλη κάτι μεγαλύτερο από τη διάρκεια της συνάντησής τους.
Γιατί μπορεί τα παραμύθια να τελειώνουν με τη φράση «και έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα», η πραγματική αγάπη όμως δεν υπόσχεται πάντοτε ένα ευτυχισμένο τέλος. Υπόσχεται κάτι δυσκολότερο και βαθύτερο, πως ακόμη κι όταν τελειώσει η κοινή ζωή, δεν θα έχει τελειώσει ό,τι γεννήθηκε μέσα της.
Κι αν η αιωνιότητα υπάρχει κάπου, δεν κατοικεί στον ουρανό ούτε στα άστρα. Κατοικεί σε μια καρδιά που εξακολουθεί να αγαπά ένα πλάσμα, ακόμη κι όταν δεν ακούγονται πια τα βήματά του. Γιατί το πένθος δεν είναι παρά η αγάπη που επιμένει να υπάρχει μέσα στην απουσία, η αδιάκοπη παρουσία εκείνου που χάθηκε μέσα σε εκείνον που έμεινε. Κι έτσι, απέναντι στην αναπόδραστη συνθήκη της θνητότητάς μας, δεν απομένει παρά μια ευχή, απλή και βαθιά ανθρώπινη: να είμαστε καλά να πενθούμε. Να έχουμε τη δύναμη να αντέχουμε την απουσία, αλλά προπάντων να έχουμε αγαπήσει τόσο, ώστε να υπάρχει κάποιος που θα μας λείπει.
Η Βίκυ Κατσαρού είναι ποιήτρια, συγγραφέας, μεταφράστρια και επιμελήτρια εκδόσεων. Έχει εκδώσει πέντε ποιητικά βιβλία.