Μονεμβάσια
Μικρὸ πουλὶ τριανταφυλλί, δεμένο μὲ κλωστίτσα,
μὲ τὰ σγουρὰ φτεράκια του στὸν ἥλιο πεταρίζει.
Κι ἂν τὸ τηράξεις μιὰ φορά, θὰ σοῦ χαμογελάσει
κι ἂν τὸ τηράξεις δυὸ καὶ τρεῖς, θ᾿ ἀρχίσεις τὸ τραγούδι.
Τι ωραίοι ετούτοι οι στίχοι. Αν ήσαν άνθρωποι, θα ‘χαν πρόσωπα φωτεινά και καλοσχηματισμένα, από εκείνα που με κάνουν να θέλω να θυμάμαι για πάντα. Μα ευτυχώς τίποτε τ’ανθρώπινο δεν θα ‘βρεις εδώ επειδή η καρδιά του τσακίστηκε. Μια πρόθεση μόνο που μεταμορφώθηκε σε συγκίνηση και για πάντα εγγράφηκε μες στην ψυχή μας.
Θα τους βρεις μισοσβησμένους σε έναν παλιό τοίχο κάπου στην παλιά Μονεμβασιά, ανάμεσα σε κλειστά υποστατικά και σφαλιστές κάμαρες. Είναι οι στίχοι που αψηφά ο διαβάτης και μια ταπεινή αθανασία που κέρδισε το στοίχημα.
Για φαντάσου, το τριανταφυλλί πουλί του Γιάννη Ρίτσου πώς κελαηδάει μες στο κλουβί του. Εμείς το βάλαμε εκεί επειδή μπορούν τα πράγματα καμιά φορά, να λάβουν άλλες διαστάσεις. Τους στοιβάξαμε μαζί με τα άλλα μας τα υπάρχοντα, με κάτι πράγματα επουράνια. Και εκείνοι περήφανοι και ωραίοι, μεταβληθήκανε σε συντομεύσεις ενός καιρού.
Πάνε, περάσανε τα ποιήματα, ανήκουν τώρα σε μια τάξη νεκρών πραγμάτων. Ίσως παλιότερα να μπορούσαμε να ανιχνεύσουμε τις σημασίες, την ευαισθησία, το όνειρο που σημαίνουν. Μα τώρα πια όλα τελειώσανε, τώρα που έρωτες και αναθεωρήσεις μεταβληθήκανε σε αναζητήσεις σε ρηχά νερά.
Διότι πρέπει κανείς να προσέξει τις λεπτομέρειες, προτού αποφανθεί για την αιωνιότητα. Πρέπει κανείς να’ναι έτοιμος για να ανταμώσει το τριανταφυλλί πουλί και ακόμη περισσότερο, πρέπει κανείς να’χει καθαρή την ψυχή του, γεμάτη θάρρος και ικανή να τα βγάλει πέρα με τούτη τη ζωή, τη δίχως ολοκλήρωση, αν θέλει το τραγούδι του να ακούσει.
Με όλα ετούτα μπορεί κανείς να ταιριάξει τα κομμάτια και να βρει το σφυγμό του ονείρου. Το σφυγμό του χεριού που λάμπει σαν σημαία μες στη μεγάλη νύχτα μας. Το ρυθμό των πραγμάτων που είναι παλιός όσο και τούτο το άφαντο το φεγγάρι.
Θα μπορούσα όλα ετούτα να τα παραλείψω και απλούστατα να σας εξομολογηθώ πως, τα πρόσωπα μεταγγίζουν τη συγκίνησή τους στη φόρμα και το χρώμα, ανοίγοντας μια προοπτική που βγάζει στο ξέφωτο μιας τέχνης ανόθευτης και απροσχημάτιστης.
Η Σταχτοχήνα
“ Καμιά φορά μες στο όνειρό μου, είμαι μια σταχτοχήνα, κατά βάθος. Και έχω το χρέος να ξαναβρώ το ταίρι μου, εκείνο που ‘χασα τόσο σκληρά και τόσο άδικα. Το όνειρο παραμένει ανεκπλήρωτο, ξέρετε”.
Δεν χρειάστηκε να ειπωθεί τίποτε περισσότερο. Ο ιατρός με κάποιον μίλησε, σε λίγο δυο νέοι, όχι πάνω από είκοσι χρονών και πολύ αθλητικοί ήρθαν και την πήραν. Ατέλειωτοι διάδρομοι και κλεισμένες πόρτες κάτω από διακριτικές λάμπες φθορίου.
“Πού με πάτε;”, ρώτησε εκείνη μα δεν της αποκρίθηκε κανείς. Τώρα βρισκόταν μες στην αδειανή την κάμαρη. Και ήταν η μοναξιά της μεγάλη, σχεδόν την έκοβες με το μαχαίρι. Μα η Κλαίρ δεν ήταν πια αυτού εδώ του κόσμου. Στην άλλη την πλευρά είχε διαβεί και με τη λογική είχε τελειώσει.
Τώρα κοιμάται και ονειρεύεται πως είναι μια σταχτοχήνα που διανύει απίστευτες αποστάσεις μόνο και μόνο για να ‘βρει το ταίρι της. Σε τόπους της μνήμης της επιστρέφει και μια φωνή σπαραχτική αφήνει. Μια φωνή που μοιάζει να ρωτά, “γιατί χάθηκες, γιατί;” με τόση απόγνωση που σου σπαράζει την καρδιά.
Πλάι στα νερά κοιτάζει και μες στις φυλλωσιές, στα στέκια που αγαπήσανε πηγαίνει, στους δρόμους τριγυρίζει με το όνομά του στα χείλη της. Ρωτάει εκείνους που συναντά, “μην είδατε το ταίρι μου;” μα ο κόσμος , να το ξέρεις, δεν συγχωρεί όσους από αγάπη χάσανε το νου τους. Τρυπώνει στα καφενεία με τη ριζωμένη σιωπή, ρωτάει τους θαμώνες, τη φαντασμαγορία του κόσμου διαβαίνει μα πουθενά δεν βρίσκει το ταίρι της. Δακρυσμένη, διαπερνά τα σύνορα του ουρανού και δίνει έτσι μια απάντηση στους ποιητές που χρόνια αναρωτήθηκαν για τούτη τη δυνατότητα.
Σε μια γωνιά αυτού του κόσμου, τόσο μακριά από τούτη την κάμαρη, θα συναντήσει τους παλιούς, χαμένους φίλους. Καθένας πήρε ότι μπορούσε από τη ζωή του και χάθηκε. Τι παράξενο που τους βρίσκει όλους μαζεμένους, κάπως αμήχανους και μακρινούς. Είναι τόσο καλά ντυμένοι, σαν να ‘χουν εμπρός τους ένα πολύ σημαντικό γεγονός, κάτι σαν κυριακάτικη αιωνιότητα. “Λοιπόν, τον έχετε δει, ξέρετε πού βρίσκεται;”, ρωτάει τον Τομάς που ήταν αδελφικός του φίλος. Και τον Λουίτζι και τον Φάβιο, “δεν μπορεί κάτι θα ξέρετε!”, ουρλιάζει και η φωνή της σπάει. Φαίνεται πως βρίσκονται όλοι τους τόσο μακριά πια, όσο και αν προσπαθήσει δεν πρόκειται να την ακούσουν. Και έτσι χρόνια ολόκληρα, αιώνες τον γυρεύει στα στέκια της ζωής τους. Και έχει το νου της γιατί μπορεί κάπου να υπάρχει του λόγου του. Μα όχι έτσι όπως τον φέρνει στο νου της, αλλά σαν ένας νέος κάπως αδέξιος μα όμορφος πολύ, κάτι σαν τη μεγάλη τέχνη που ακόμη δεν έχει συναίσθηση του εαυτού της.
Το όνειρο παίρνει τέλος τόσο ξαφνικά. Γελάει με τον εαυτό της μες στην αδειανή κάμαρη του ιδρύματος, γελάει επειδή λησμόνησε τι ανέφικτη που είναι η ποίηση, τι ανυπόστατη που είναι η ζωή μας εμπρός της. Τα μάτια της καθρέφτες και η ίδια ένα πλάσμα που σκύβει όλο τρυφερότητα στα δάκρυά της. Μένει σιωπηλή για μια στιγμή και έπειτα βγάζει εκείνο τον χαρακτηριστικό ήχο της σταχτοχήνας. Ακόμη και εκείνη που αφιέρωσε τη ζωή της για να βρει το ταίρι της, ακόμη και εκείνη σαν να νιώθει τώρα όλη αυτήν την απουσία και θρηνητικά τον καλεί.
Οι αθλητικοί νέοι εισβάλλουν στο δωμάτιο. Φροντίζουν για μια καταπραϋντική ένεση, σφίγγουν γερά τους ιμάντες και χάνονται. Και εκείνη θρηνεί για τον κόσμο της που γίνηκε κομμάτια, για το κάστρο της που κατέρρευσε κλαίει, παίζοντας με τους ίσκιους. Στην κάμαρη υπ’αριθμόν δώδεκα όσο από παντού ακούγονται κραυγές, ένα κύμα κόβει τη θάλασσα του χρόνου στα δυο.
Λίγες μέρες μετά μες στο παραλήρημά της άκουσε εκείνους τους νεαρούς νοσηλευτές να μιλούν πάνω από το προσκέφαλό της. “Κορίτσια σαν αυτό, λείπουν τόσα χρόνια από τους εαυτούς τους που μοιάζει αδύνατο να επιστρέψουν”.
Η Κλαιρ έφυγε λίγες μέρες μετά. Ο ιατρός που ήθελε να φαίνεται σοφός, δίχως να είναι είπε. “Τη ζωή τη σχεδίασε ο Θεός, δεν μπορεί να γίνει τίποτε”. Ο Μπέκετ βασίστηκε σε τούτη την παραδοχή για να στερεώσει το θέατρό του. Μα στην πραγματικότητα, όλα αυτά δεν αποτελούν παρά μια σύνοψη της ζωής της Κλαιρ, της θλιμμένης σταχτοχήνας του ιδρύματος ψυχικών νοσημάτων που από πάθος για τη ζωή, κέρδισε για πάντα το θάνατο.
Απόστολος Θηβαίος