ISBN: 978-618-88258-1-9
Χρονολογία έκδοσης: Απρίλιος 2026
Αριθμός σελίδων: 136
Διαστάσεις: 12×20
Επιμέλεια: Γεωργία Τσόκου
Έργο εξωφύλλου: Γιώργος Χ. Ζαχαρόπουλος
Γράφει η Βίκυ Κατσαρού
Υπάρχει μια ιδιότυπη τραγικότητα στους ανθρώπους που επιθυμούν να ξεχωρίσουν, ενώ την ίδια στιγμή αγωνίζονται να ανταποκριθούν στις στοιχειώδεις απαιτήσεις της ύπαρξής τους. Μια τραγικότητα που δεν εκδηλώνεται απαραίτητα μέσα από μεγάλα γεγονότα, αλλά φωλιάζει στις καθημερινές χειρονομίες, στις ανεκπλήρωτες επιθυμίες, στις μικρές ήττες και, κυρίως, στις ιστορίες που επινοούμε για να αντέξουμε τον εαυτό μας. Σε αυτήν ακριβώς την περιοχή της ανθρώπινης εμπειρίας κινείται ο Νικόλας Περδικάρης με τη συλλογή διηγημάτων Το αντίθετο του εκλεκτού, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μονόκλ.
Οι οκτώ ιστορίες της συλλογής συγκροτούν ένα ιδιότυπο ανθρωπολογικό μωσαϊκό. Πρόσωπα μοναχικά, ευάλωτα, συχνά παγιδευμένα στις αντιφάσεις τους, επιχειρούν να διαπραγματευτούν τη θέση τους μέσα σε έναν κόσμο όπου η προσωπική αξία μετριέται διαρκώς με όρους επιτυχίας, παραγωγικότητας, κοινωνικής αποδοχής και αναγνώρισης. Η επιθυμία τους για αγάπη, ασφάλεια ή καταξίωση προσκρούει σε μια πραγματικότητα που δεν προσφέρει εύκολες βεβαιότητες. Ωστόσο, ο συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται να παρουσιάσει υποδειγματικούς ήρωες ούτε να αποδώσει ηθικές ετυμηγορίες. Αντίθετα, επιμένει στις αντιφάσεις τους, σε όσα τους καθιστούν συγχρόνως συμπαθείς και δυσάρεστους, τρυφερούς και εγωκεντρικούς, αστείους και βαθιά θλιμμένους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο ο Περδικάρης αξιοποιεί την πρωτοπρόσωπη αφήγηση. Οι αφηγητές του μιλούν συχνά με μια αφοπλιστική οικειότητα, σαν να επιδιώκουν την εξομολόγηση. Όμως η εξομολόγηση δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκην με την αλήθεια. Ανάμεσα σε όσα οι ήρωες ισχυρίζονται για τον εαυτό τους και σε όσα αποκαλύπτει ο ίδιος τους ο λόγος δημιουργείται μια γόνιμη απόσταση και αντίφαση. Εκεί εγκαθίσταται η ειρωνεία του συγγραφέα όχι ως απλό μέσο σαρκασμού, αλλά ως μηχανισμός που επιτρέπει στον αναγνώστη να διακρίνει τις ρωγμές της αυτοεικόνας τους.
Η συλλογή διατρέχεται από μια επίμονη διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στην επιθυμία και την έλλειψη. Θα ήταν αναμενόμενο να επιθυμούν εκείνο που στερούνται, αλλά συχνά ποθούν ό,τι φαντάζονται πως θα τους απαλλάξει οριστικά από τη στέρηση. Έτσι, ο έρωτας μπορεί να συγχέεται με την ανάγκη για προστασία, η προσφορά με την επιθυμία αυτοεπιβεβαίωσης, η δημιουργία με τη δίψα για αναγνώριση. Ο Περδικάρης αναδεικνύει αυτές τις μετατοπίσεις χωρίς να τις υπάγει σε ένα μονοσήμαντο ψυχολογικό σχήμα. Οι ήρωές του δεν γνωρίζουν πάντοτε τι πραγματικά ζητούν, και αυτή ακριβώς η αδυναμία αυτογνωσίας προσδίδει στις ιστορίες τους την ιδιαίτερη έντασή τους.
Παράλληλα, κάτω από την επιφάνεια των ατομικών περιπετειών αναπτύσσεται μια ευδιάκριτη κοινωνική προβληματική. Η εργασιακή επισφάλεια, οι ταξικές ανισότητες, η μετανάστευση, οι έμφυλες σχέσεις, η κοινωνική υποκρισία και η μοναξιά δεν εμφανίζονται ως αφηρημένες έννοιες, αλλά εγγράφονται στην καθημερινότητα των προσώπων. Ο συγγραφέας παρατηρεί τον τρόπο με τον οποίο οι ευρύτερες κοινωνικές συνθήκες διαμορφώνουν ακόμη και τις πιο προσωπικές επιθυμίες. Το ιδιωτικό δεν απομονώνεται ποτέ ολοκληρωτικά από το συλλογικό, αντιθέτως, αποκαλύπτεται ως ένας χώρος όπου οι κοινωνικές αντιφάσεις αποκτούν σώμα και φωνή.
Η γραφή του Περδικάρη χαρακτηρίζεται από μια πληθωρική εικονοποιία, που μεταμορφώνει τα πιο συνηθισμένα αντικείμενα σε φορείς απροσδόκητων συνειρμών. Το χιούμορ συνυπάρχει με τη μελαγχολία, το παράλογο εισβάλλει στην καθημερινότητα και η ρεαλιστική παρατήρηση διακόπτεται συχνά από υπερβολές, φαντασιακές προβολές και λεκτικές ακροβασίες. Αυτή η συνεχής μετατόπιση ανάμεσα στο οικείο και το αλλόκοτο αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα γνωρίσματα της συλλογής.
Δεν είναι, ωστόσο, μια γραφή χωρίς κινδύνους. Η έντονη παρουσία των μεταφορών και η τάση για συνειρμική ανάπτυξη φορτίζουν ενίοτε τον αφηγηματικό ρυθμό, ενώ ορισμένες εικόνες μοιάζουν να διεκδικούν μεγαλύτερη προσοχή από εκείνη που απαιτεί η ίδια η ιστορία. Πρόκειται για μια αισθητική επιλογή που, στις καλύτερες στιγμές της, παράγει ευρηματικές συσχετίσεις και απρόσμενο βάθος, αλλά άλλοτε δοκιμάζει την οικονομία της αφήγησης. Η παρατήρηση αυτή δεν αναιρεί τη γλωσσική ιδιοπροσωπία του συγγραφέα, αλλά αναδεικνύει την ένταση ανάμεσα στην αφηγηματική πειθαρχία και την επιθυμία της γλώσσας να υπερβεί τα όριά της.
Ο τίτλος Το αντίθετο του εκλεκτού προσφέρει, τελικά, ένα ενδιαφέρον ερμηνευτικό κλειδί. Ποιος είναι ο εκλεκτός και ποιος ο αντίθετός του; Εκείνος που δεν διακρίθηκε; Εκείνος που απέτυχε να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των άλλων; Ή μήπως εκείνος που αρνείται, ακόμη και άθελά του, να συμμορφωθεί με τα κυρίαρχα πρότυπα μιας επιτυχημένης ζωής; Ο Περδικάρης αφήνει το ερώτημα ανοιχτό, στρέφοντας το βλέμμα του προς ανθρώπους που συνήθως παραμένουν στην περιφέρεια της προσοχής μας.
Στην ουσία, η συλλογή δεν πραγματεύεται τόσο την αποτυχία όσο την ανθρώπινη ανάγκη να της αποδοθεί ένα νόημα. Οι ήρωες αφηγούνται, αναπολούν, υπερβάλλουν, αυτοσαρκάζονται και επινοούν ερμηνείες, επιχειρώντας να περισώσουν κάτι από την αξιοπρέπειά τους. Και ίσως εδώ να βρίσκεται η βαθύτερη συγκίνηση του βιβλίου, στην αναγνώριση ότι ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ απολύτως συνεπής προς τον εαυτό του, ούτε μπορεί να περιοριστεί στις κατηγορίες με τις οποίες τον αξιολογεί η κοινωνία.
Το αντίθετο του εκλεκτού είναι μια συλλογή που, μέσα από την ειρωνεία, την παραδοξότητα και την τρυφερή αν και όχι πάντοτε επιεική παρατήρηση, υπερασπίζεται τη λογοτεχνική ορατότητα των ατελών ανθρώπων. Εκείνων που δεν έγιναν όσα ονειρεύτηκαν, που δεν αγαπήθηκαν όπως επιθυμούσαν, που δεν κατόρθωσαν να εξηγήσουν ούτε στον εαυτό τους τις επιλογές τους. Και που, παρ’ όλα αυτά, εξακολουθούν να διεκδικούν μια θέση στον κόσμο.
Γιατί, τελικά, σε μια κοινωνία που μαστίζεται από «εκλεκτούς», από ανθρώπους που διεκδικούν διαρκώς την υπεροχή, την αναγνώριση και το προνόμιο, ίσως το πραγματικά ανθρώπινο να βρίσκεται στην αντίπερα όχθη, σε εκείνους που δεν έχουν τίποτε να επιδείξουν πέρα από τις αντιφάσεις, τις αδυναμίες και την εύθραυστη ύπαρξή τους. Και ίσως το αντίθετο του εκλεκτού να μην είναι τελικά ο ασήμαντος, αλλά εκείνος που δεν χρειάζεται να αποδείξει την αξία του για να δικαιούται μια θέση στον κόσμο.
Η Βίκυ Κατσαρού είναι ποιήτρια, συγγραφέας, μεταφράστρια και επιμελήτρια εκδόσεων. Έχει εκδώσει πέντε ποιητικά βιβλία.