(σκέψεις με αφορμή μια εικαστική έκθεση)
γράφει ο Νίκος Γαλάνης
Αυτές τις μέρες, στο κτίριο του Ωδείου Αθηνών, «τρέχει» η έκθεση με τίτλο «Το όνειρο του Τάτλιν. Ουτοπίες. Μια αέναη επιστροφή», σε επιμέλεια του Δημήτρη Τρίκα. Πρόκειται για μία έκθεση που διερευνά τα όρια της ουτοπίας.
Είναι αλήθεια πως δεν υπάρχει βήμα του ανθρώπου που να μην έχει περάσει πρώτα από την εξιδανίκευση. Η πορεία, άλλωστε, προς τη γνώση έχει αφετηρία της την φαντασία. Ο άνθρωπος, πριν περάσει στον δύσκολο και στυφό κόσμο της πραγματικότητας, φαντάζεται τα σχέδιά του· ονειρεύεται, οραματίζεται. Από το πιο απλό και ταπεινό εργαλείο μέχρι τα σπουδαία επιτεύγματα στον χώρο της τεχνικής, της επιστήμης και της τέχνης, ο άνθρωπος συλλαμβάνει πρώτα μια εικόνα κι έπειτα οδηγείται στην κατασκευή της. Αυτή, βέβαια, η σύλληψη αλλά και η υλοποίηση εξαρτώνται από τους υλικούς όρους και τα όρια που θέτει η κοινωνική εξέλιξη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το όνειρο του ανθρώπου να πετάξει και να κατακτήσει τους ουρανούς. «Αλήθεια, τι ουτοπία!» θα αναφωνούσαν αρκετοί, την εποχή του μύθου. Όμως τα χρόνια κύλησαν και η συσσώρευση της εμπειρίας οδήγησε στη γνώση, οδήγησε στην επιστήμη και έπειτα στην υλοποίηση του άπιαστου ονείρου. Ο άνθρωπος όχι μόνο πέταξε, αλλά μπορεί σήμερα να ξεπερνάει τα όρια της γήινης ατμόσφαιρας. Αυτό που κάποτε φάνταζε ουτοπικό, σήμερα είναι πραγματικό.
Θα τολμούσα να προχωρήσω αυτή τη σκέψη: οι εικόνες που συλλαμβάνονται στην ανθρώπινη φαντασία είναι η αυριανή πραγματικότητα. Άλλωστε, τι περισσότερο μπορεί να είναι η δυσκολία, αν δεν είναι εκείνο που μπορεί να υλοποιηθεί; Η δυσκολία κινεί τον άνθρωπο, και όταν αυτή η δυσκολία μετατραπεί στο αντίθετό της, τότε ξεκινά μια νέα πορεία προς τα επόμενα ερωτήματα και προς τις νέες δυσκολίες.
Ο άνθρωπος είναι δεμένος με αυτήν την αέναη πορεία. Είναι το γέννημα αυτής της πορείας και δεν υπάρχει δραστηριότητά του που να ξεφεύγει από αυτήν. Είναι μια πορεία γενικά ανοδική, με επιμέρους πισωγυρίσματα και σκαμπανεβάσματα. Υπάρχουν, βέβαια, και αρνητικά παραδείγματα, όπου ο άνθρωπος προσπάθησε και δεν τα κατάφερε ή, ακόμη χειρότερα, διαπίστωσε πως αυτό που φαντάστηκε δεν θα υλοποιηθεί. Όμως, η υλοποίηση έχει προϋπόθεση τους υλικούς όρους· είναι ένα βήμα που δεν γίνεται ξεκομμένο από την ιστορική φάση του ανθρώπου. Αυτό είναι κάτι που δεν μπορούμε να ξεχνάμε.
Στο τέλος, αυτό που μένει στον άνθρωπο είναι η προσπάθειά του και η χαρά της δημιουργίας. Είναι το όνειρο ως οδηγός και δείκτης. Είναι η εύθραυστη γέφυρα της ουτοπίας που ενώνει το σήμερα με το αύριο, το όνειρο με την κινούμενη πραγματικότητα.
Η έκθεση, σε επιμέλεια του Δημήτρη Τρίκα, αναδεικνύει ακριβώς αυτούς τους προβληματισμούς. Τα σύγχρονα έργα πολλών καλλιτεχνών εντάσσονται αρμονικά στο μοντερνίστικο κτίριο του Ωδείου Αθηνών, αρχιτεκτονική δημιουργία του Ιωάννη Δεσποτόπουλου, ενώ ταυτόχρονα το κτίριο γίνεται οργανικό μέρος της έκθεσης. Ο επισκέπτης βιώνει την ευθραυστότητα του ονείρου και την αέναη σύνδεση της ουτοπίας με την πραγματικότητα.
Πρόκειται για μια έκθεση τόλμημα, που σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς, μπορεί να προβληματίσει και γιατί όχι να εμπνεύσει νέες προσπάθειες και νέα όνειρα σε όλους τους τομείς, από την καθημερινότητα και την τέχνη, μέχρι τον προσωπικό χώρο και τις κοινωνικές αλλαγές. Είναι σημαντικό, την εποχή του «τέλους της ιστορίας», να μιλάμε για ουτοπίες, είναι πράξη αντίστασης.
Η έκθεση θα συνεχίσει μέχρι 1 Νοεμβρίου και αξίζει σε κάθε περίπτωση την επίσκεψή μας.
Υ.Γ. Δεν έγινε αναφορά σε επιμέρους έργα, διότι η ποικιλία και ο αριθμός τους είναι τέτοια που κάθε επιλογή θεωρώ πως θα αδικούσε τα υπόλοιπα. Προτίμησα να σταθώ στο κοινό τους πνεύμα — στη συνολική εμπειρία του ονείρου και της ουτοπίας που, κατά την γνώμη μου, αναδύεται μέσα από την έκθεση.
~ · ~
Συμμετέχοντες καλλιτέχνες/ιδες: Δημήτρης Αληθεινός, Δημήτρης Αμελαδιώτης, Φίλιππος Βασιλείου, Κωστής Βελώνης, Μπάμπης Βενετόπουλος, Βασίλης Βλασταράς, Στρατής Βογιατζής, Αντώνης Βολανάκης, Βασίλης Γεροδήμος, Νίκος Γιαβρόπουλος, Γιάννης Γρηγοριάδης – Γιάννης Ισιδώρου, Σοφία Δαμουλή, Αναστασία Δούκα, Γιώργος Δρόσος, Κατερίνα Ζαφειροπούλου, Θόδωρος Ζαφειρόπουλος, Πηνελόπη Θωμαΐδη, Νάντια Καλαρά, Φωτεινή Καλλέ, Μπάμπης Καραλής, Αναστάσης Καρράς, Ζήσης Κοτιώνης – Μαριάνθη Ευθυμίου, Άλεξ Λουλούδης, Αρχιτέκτονες της Φάλαινας & Αλεξάνδρα Μπίσα & The Pokari Project, Ειρήνη Μαντινάου, Αναστάσης Μελέτης, Νίκος Μόσχος, Ελένη Μουζακίτη, Μάνια Μπενίση, Κατερίνα Μπότσαρη, Νουράκο, Μαρία Παπανικολάου, Ντάνα Παπαχρήστου, Πηνελόπη Πετσίνη- Νίκος Παναγιωτόπουλος, Νίκος Ποδιάς, Πάνος Προφήτης, Δημήτρης Ρεντούμης, Κύριλλος Σαρρής (1950-2024), Φανή Σοφολόγη, Μάριος Σπηλιόπουλος, Αθανασία Τσάτσου, Γιώργος Τσεριώνης, Αθανασία Τσοπαναργιά, Μάρω Φασουλή, Μάριος Φούρναρης, Γιούλα Χατζηγεωργίου, Μάριος Χατζηπροκοπίου – Αντώνης Αντωνίου (video editing), ce_lab (Χρήστος Χαρίσης- Ελένη Μολύβα), Κώστας Χριστόπουλος, Poka Yio & Δημήτρης Δεσύλλας.
~ · ~
Ώρες επισκέψεων: Καθημερινά από Τρίτη μέχρι Σάββατο, 13.30 με 21.30. Ξεναγήσεις επιμελητή κάθε Τετάρτη και Παρασκευή στις 18.00.