Νίκος Παπάνας, Στρογγυλές γωνίες
εκδόσεις Ιωλκός, 2025, σελ. 64
ISBN: 978-960-640-284-5
Γράφει ο Δημήτρης Κ. Μπαλτάς
Στρογγυλεύοντας το άπιαστο
Στη νέα του ποιητική συλλογή, Στρογγυλές γωνίες (εκδ. Ιωλκός, 2025), ο Νίκος Παπάνας στρογγυλεύει τις γωνίες του άπιαστου, του ανεκπλήρωτου, του φευγαλέου, του ονειρικού, του διαρκώς και επιμόνως διαφεύγοντος. Δοκιμαζόμενος επάξια σε διάφορες εκφραστικές φόρμες, ο Παπάνας ακροβατεί από τη λυρική αισθαντικότητα στη στυφή μελαγχολία, από την οξυμμένη παρατηρητικότητα του ρεαλιστικού στην αέρινη και φαντασιακή εκτροπή του απόντος έρωτα. Υφαίνει εικόνες, σχεδόν αχειροποίητες, που κλείνουν μέσα τους την αγωνιώδη προσπάθεια του ποιητικού υποκειμένου να περισώσει τις λέξεις εκείνες που εκφράζουν αυτό που μένει παντοτινά απλησίαστο, είτε πρόκειται για τον έρωτα και το αγαπημένο πρόσωπο, είτε για την υπαρξιακή ολοκλήρωση και τον τελολογικό προορισμό του ανθρώπου. Όλα καθίστανται ατελή και ανολοκλήρωτα, με το όνειρο να παραμένει το όχημα με το οποίο ξεμακραίνει και περιδινείται το ποιητικό υποκείμενο στην ερωτική προσμονή και τη ματαίωση, στους άγνωστους λειμώνες του εαυτού, στο κυνήγι της ομορφιάς, στις ατραπούς της γλώσσας. Ο Παπάνας, όμως, έχει τον τρόπο μέσω της λεπτής ειρωνείας, της ήπιας σάτιρας και του ακαριαίου χιούμορ, να μας προσγειώνει, να κατακρημνίζει το σοβαροφανές και να μας επαναφέρει στην τάξη της ρηχής αλλά και πέρα για πέρα αληθινής συνθήκης που μας περιέχει. Και, μάλιστα, το πετυχαίνει αυτό συνομιλώντας δημιουργικά και ανατρεπτικά με διακείμενα που έχουν τις ρίζες τους στον Arthur Rimbaud,στον Jean Racine, στον Antonio Vivaldi, στον F.S. Fitzgerald, στον Heinrich Heine, στον Pierre de Ronsard, κ.ά. Απροετοίμαστοι για την ομορφιά, αμήχανοι απέναντι στην εύθραυστη και σπάνια λάμψη της, μονάχα με την ποίηση τολμούμε να την προσεγγίσουμε. Και ο Παπάνας χαράζει αυτόν τον δρόμο με τους στίχους του επιλέγοντας τη σκέψη έναντι της άγνοιας, τον στοχαστικό μονόλογο έναντι της ανίας, το άβολο έναντι της αδιαφορίας. Στο καλύτερο, κατά τη γνώμη μου, ποίημα του βιβλίου με τίτλο «Et pereat mundus» ο έρωτας και η γλώσσα τέμνονται ορίζοντας την ποιητική ύπαρξη. Από λέξεις νοσταλγικές/ χτίζω έναν πύργο με πολλά δωμάτια:/ Μέσα τους με στοργή σε κρύβω,/ μέσα τους πάλι σε χάνω.// Κι όπως φυσάει, φοβάμαι/ μην γκρεμιστεί των λέξεων ο πύργος,/ μην πληγωθείς απ’ τα συντρίμμια τους εσύ/ και χαθεί ο κόσμος. Η απουσία, εντούτοις, του αγαπημένου προσώπου δεν μικραίνει, ίσως γίνεται πιο κατανοητή, πιο προσιτή αλλά παραμένει διαρκώς παρούσα. Έτσι, για τον Παπάνα η «νομισματική πολιτική του έρωτα» καθορίζεται από την αξία των πολλών δακρύων που ξοδεύτηκαν από αθωότητα και ευαισθησία, και τώρα «κάποιος πρέπει να θρηνήσει τη χρεοκοπία του έρωτα». Συνήθως, αυτός «ο κάποιος» δεν είναι άλλος από τον ποιητή. Επομένως, όσο η αγαπημένη παραμένει μακρινή και ανυπότακτη, τόσο έρχεται στα όνειρα του ποιητή και τον επισκέπτεται ταράζοντας τη γλυκιά ραθυμία του πρωινού. Και ο ποιητής ναυαγισμένος «στην αφρισμένη θάλασσα των στίχων» του, θέλοντας και μη, βυθίζεται στα σκοτεινά νερά της μοναξιάς και της εγκατάλειψης, και ξυπνώντας απ’ το όνειρο το χνούδι της ματαίωσης τον θωπεύει αιχμηρά διαστέλλοντας παράλογα την απόσταση ανάμεσα στην τρυφερή νύχτα και την άτεγκτη μέρα, παρόλο που η απόσταση διαρκεί μονάχα ένα όνειρο, μονάχα λίγα λεπτά ή και δευτερόλεπτα πριν ξυπνήσει. Ατίθαση,/ νυχτερινή επισκέπτρια/ – είναι λυρική μακράν/ η κλητική, μα σου ταιριάζει -/ απρόσμενα και σπάνια στα όνειρά μου έρχεσαι. […] Είναι μάταιο/ που η ψυχή τεντώνεται,/ αφού ποτέ δε θα σε πλησιάσει. Ατίθαση, μακρινή, αθέατη η αγαπημένη. Και οι στίχοι άδοξοι και κατώτεροι του εκτοπίσματός της φαντάζουν στον ποιητή, που μάταια προσπαθεί να κλείσει μέσα τους τη θωριά της «που όλο γλιστρά και χάνετ’ έξω/ απ’ το τελάρο». Δεν του απομένει, λοιπόν, τίποτα άλλο παρεκτός της ποίησης που μονάχα αυτή αποκρυπτογραφεί το ανομολόγητο της ύπαρξης, τα «άγνωστα περιβόλια του ίσκιου» του.
Ο Δημήτρης Κ. Μπαλτάς είναι ποιητής, φιλόλογος και επιμελητής κειμένων. Γεννήθηκε το 1999 στην Αθήνα, όπου ζει και εργάζεται μέχρι σήμερα. Πραγματοποίησε προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει δημοσιεύσει ποιήματα, μικρά πεζά, δοκίμια και κριτικά κείμενα σε έντυπα και ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά και σε συλλογικά έργα. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τα ιταλικά και τα γερμανικά. Έχει επιμεληθεί την ποιητική ανθολογία Η ποίηση ως πράξη αντίστασης (εκδόσεις Ειρήνη, 2026). Έχει εκδώσει επτά ποιητικές συλλογές με πιο πρόσφατη την ποιητική συλλογή Στο μετερίζι του χρόνου (Οι Εκδόσεις των Φίλων, 2026).