Η αγωνία του πολυγραφότατου Νίκου Καζαντζάκη, όπως και πολλών ανθρώπων των γραμμάτων και της τέχνης, να διερευνήσει τα θεμελιώδη υπαρξιακά ζητήματα της ζωής στη μέγγενη του χρόνου είναι διάχυτη σε όλο το έργο του: τι είναι ζωή, θάνατος, Θεός, έρωτας, τέχνη. Άνθρωποι που τον γνώρισαν και έζησαν μαζί του καταθέτουν αυτήν την αίσθηση.
Η Ελένη Ν. Καζαντζάκη, η δεύτερη σύζυγος του Νίκου Καζαντζάκη, στον πρόλογο του βιβλίου Αναφορά στον Γκρέκο εκμυστηρεύεται ότι «ζητούσε ο Καζαντζάκης από το Θεό του διορία….να τελέψει το έργο του, να πει ό,τι έχει να πει, “ν’ αδειάσει”. Να ’ρθει ο Χάρος να πάρει μονάχα ένα τσουβάλι κόκαλα».
Σε άλλο σημείο του προλόγου: «όταν ξεκουραζόταν από την Αναφορά, έπιανε τη μετάφραση της Οδύσσειας του Ομήρου, που τη δούλευε μαζί με τον Κακριδή.
“-Να προφτάσουμε να την τελειώσουμε, να μην κατέβω κουτσοπόδαρος στον Άδη!” έλεγε με ειρωνεία μαζί και φόβο».
«Να προφτάσουμε». Σε πόσους ανθρώπους κατατρύχει αυτή η σκέψη;
Ο Γιάννης Μαγκλής, γεννημένος στην Κάλυμνο το 1909, παράλληλα με τις επαγγελματικές του ασχολίες (σπουδές στο Ναυτικό Λύκειο της Χάβρης, εμπορικός αντιπρόσωπος με πολλά ταξίδια στην Ευρώπη και στην Αφρική, σφουγγαράς, υπάλληλος σε σπογγαλιευτικές εταιρείες) ξεκίνησε να δημοσιεύει κείμενά του ύστερα από προτροπή του Νίκου Καζαντζάκη, τον οποίον γνώρισε στην Αίγινα το 1937. Ο Καζαντζάκης άκουσε τον Μαγκλή να του διηγείται ωραίες ιστορίες της θάλασσας και του πρότεινε να τις καταγράψει. Έτσι αποφάσισε να πάρει μέρος στο διαγωνισμό που οργάνωσε ο φιλολογικός όμιλος Νεοελληνική Λογοτεχνία και απέσπασε το πρώτο βραβείο. Οι κολασμένοι της θάλασσας (1940) είναι το πρώτο του βιβλίο και μετά η σημαντική λογοτεχνική του ρότα είναι καταγεγραμμένη στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας.
Ο Γιάννης Μαγκλής, λοιπόν, περιγράφει κι αυτός παραστατικά την αγωνία του Νίκου Καζαντζάκη να μη πάει χαμένο ούτε ένα λεπτό χωρίς δουλειά. Μια μέρα στην Αίγινα όταν περπατούσαν από τα καφενεία που ήταν γεμάτα του έλεγε: «Όταν βλέπω αυτούς όλους τους νεοέλληνες, τους τεμπέληδες, που δεν ξέρουν τι να κάνουν και κάθονται στο καφενείο και παίζουν τάβλι ή χαρτιά ή κουβεντιάζουν, μου ’ρχεται να τους σιμώσω, να τους απλώσω τις χούφτες μου και τους πω: άνθρωποί μου, που δεν ξέρετε τι να τον κάνετε τον καιρό σας, δώστε τον μου εμένα να τελειώσω το έργο μου και να σώσω την ανθρωπιά μου».
«Να σώσω την ανθρωπιά μου» μια φράση που αποτελεί πυρηνική αφετηρία του αξιακού κώδικα κάποιων ανθρώπων, όποια κι αν είναι η εργασία τους, στις Σειρήνες και στους Πειρασμούς της πολυσύνθετης φύσης της ίδιας της ζωής.
Ο Νίκος Καζαντζάκης ασχολήθηκε με όλα τα λογοτεχνικά είδη: μυθιστόρημα, ποίηση, δοκίμιο, ταξιδιωτική διήγηση, θέατρο, παιδικά βιβλία, κινηματογραφικά σενάρια, μεταφράσεις, αλληλογραφία. Δεν πρόφτασε, όμως, τελικά, να ολοκληρώσει τη μετάφραση της Οδύσσειας. Πέθανε το 1957. Το έργο ολοκληρώθηκε από τον συνεργάτη του, τον διακεκριμένο φιλόλογο Ι.Θ. Κακριδή, και κυκλοφόρησε η ιστορική αυτή έκδοση ολοκληρωμένη το 1965.
Ο Νίκος Καζαντζάκης δεν πρόφτασε παρόλο που κατά χρονικά διαστήματα διαβάζω στα σχολικά τετράδια των μαθητών με τη μορφή σλόγκαν ή στο διαδίκτυο μια δήθεν φράση του «Μια αστραπή η ζωή μας…μα προλαβαίνουμε» την οποία δε θυμάμαι να την έχω διαβάσει αυτούσια και ενιαία σε κανένα βιβλίο του.
Πηγές
Βιβλία
Καζαντζάκης Νίκος. Αναφορά στον Γκρέκο. Αθήνα. Εκδόσεις Καζαντζάκη.
Αναγνωστόπουλος, Β & Φωτάκης, Κ. (2000). Λεξικό Συγγραφέων Βιογραφίες – Εργογραφίες. Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη.
Αφιερώματα
Νίκος Καζαντζάκης, Ο άνθρωπος, ο δημιουργός, ο ιδεολόγος. Άγνωστες μαρτυρίες και ντοκουμέντα. Ελευθεροτυπία.
Διαδίκτυο
O Γιάννης Ξέστερνος είναι απόφοιτος του τμήματος Φιλοσοφίας – Παιδαγωγικής – Ψυχολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος του Διιδρυματικού προγράμματος «Δημιουργική Γραφή» του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Έχει εργαστεί ως φιλόλογος στη δημόσια και ιδιωτική εκπαίδευση. Υπήρξε συνιδρυτής του fanzine εντύπου Αστυδρόμος (2008-2013, 9 τεύχη). Έχει αποσπάσει Έπαινο Ποίησης στον 5ο Πανελλήνιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό του Ομίλου για την Unesco Τεχνών, Λόγου & Επιστημών Ελλάδος (2016) και Β΄ Έπαινο Ποίησης στον 3ο Διεθνή Λογοτεχνικό Διαγωνισμό των εκδόσεων Αποστακτήριο με θέμα: «1974-2024: 50 χρόνια από την παράνομη τουρκική εισβολή και κατοχή εδαφών της Κύπρου» (2025). Η πρώτη ποιητική συλλογή Άρρηκτες Φρυκτωρίες (εκδόσεις Ιωλκός, 2023) ήταν στη βραχεία λίστα πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή για το Bραβείο Βαρβέρη της Εταιρείας Συγγραφέων. Η δεύτερη ποιητική συλλογή τιτλοφορείται Ποδήλατο με αερόσακο (εκδόσεις Ιωλκός, 2025). Έχει συμμετοχή σε συλλογικά βιβλία και ανθολογίες εκ των οποίων το βιβλίο Για τον μεγάλο Γκάμπο, Έλληνες λογοτέχνες τιμούν την μνήμη του σπουδαίου συγγραφέα Gabriel Garcia Marquez (εκδόσεις Έναστρον, 2024) μεταφράστηκε σε συνεργασία του Pen Greece & Pen International στα ιταλικά και στα ισπανικά και κυκλοφορεί αντίστοιχα στην Ιταλία Il grande Gabo και στην Κολομβία Αl gran Gabo. Έργα του έχουν δημοσιευτεί σε λογοτεχνικά περιοδικά, έντυπα (Λογοτεχνικό Δελτίο, Mουσών, Νόημα, Η Οδοντωτός, Τα Ποιητικά, Καρυοθράστις) και ηλεκτρονικά (Χάρτης, Μονόκλ, Θράκα, Culturebook, Fractal, Mανδραγόρας, Poeticanet, Poets.gr, Ποιείν,Varelaki, Creative voices & pages, Λογοδιαδρομές, Bακχικόν).